Гүйцэтгэгч: Монголын Усны Форум- Ус хэлц; Хатгал тосгоны “Домогт Далай” байгаль орчны ТББ.

Дуусах хугацаа: 2012 оны 9-р сар.

Ажил бүрэн дууссан. Хөвсгөл далайн Хатгал тосгоны эрэг орчмын хог хаягдлыг цэвэрлэх ажлыг тосгоны захиргаа болон сургуулийн хүүхдүүд хамтран зохион байгуулав.

Нуурын эрэг орчмыг бохирдлоос хамгаалах зорилгоор усны ариун цэврийн бүсийг байгуулсан юм. Арга хэмжээний талаар хэвлэл мэдээллээр өргөн нийтлэгдсэн.

Ажлын тайлан (ENG) татаж авах

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан. 2015 он хүртэлх экологийн боловсролыг сургуулийн өмнөх, сургуулийн болон дээд сургуулийн түвшинд сайжруулах үйл ажиллагааны үе шатыг нарийвчлан боловсруулж гаргасан. Ажлын үр дүнг Байгаль нуурын дүүргүүдэд танилцуулж давтан хэрэгжүүлэх зөвлөмж өгсөн.

Эцсийн тайлан (RUS) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Забайкальск мужийн Улсын Багшийн Их Сургууль

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан: экологи ба тогтвортой хөгжлийн салбарт захиргааны ажилтнуудын эрх мэдлийг өргөжүүлэх концепци болон гарын авлага боловсруулж бэлэн болгосон. Энэ ажлыг  Байгаль нуурын дүүрэгт танилцуулж давтан хэрэгжүүлэх талаар зөвөлсөн.

Боловсруулсан хөтөлбөр татаж авах (RUS)

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан. 2015 он хүртэлх экологийн боловсролыг сургуулийн өмнөх, сургуулийн болон дээд сургуулийн түвшинд сайжруулах үйл ажиллгааны үе шатыг нарийвчлан боловсруулж гаргасан.

Боловсруулсан төлөвлөгөөг (RUS) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Буриад улсын Хөдөө Аж Ахуйн Академи.

Ажил дуусах хугацаа: 2012 оны 11-р сар

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Буриад улсын Баргуужин ба Курумкан дүүргүүдэд малын сэг зэм устгах газруудын тооллого хийж тэдгээрийн экологи ба микробиологийн нөхцөл байдалд үнэлгээ өгөх.
• Өнөөгийн тэргүүн туршлагыг ашиглан шаардлага хангахгүй байгаа малын сэг устгах газруудыг татан буулгах технологид үнэлгээ хийх.
• Боом өвчнийг дэгдэхэд хүргэж байгаа малын сэг зэм устгах одоогийн арга ажиллагааг сайжруулах арга замыг боловсруулах.

Ажлыг бүрэн хийж дуусгасан. Байгаль нуурын сав газрын хил дамнасан газар нутгийн (Буриад улс, Забайкальски Край, Монгол улс) боом өвчний дэгдэлтэнд дүн шинжилгээ хийж хянан үзэж эмхэтгэн нэгтгэв. Баргуужин ба Курумкан дүүргүүд дэх одоо байгаа малын сэг төвлөрүүлэх цэгүүдэд тооллого хийж газрын зурагт буулгасан. Шаардлага хангахгүй байгаа малын сэг устгах газруудыг татан буулгах технологид үнэлгээ хийсэн.

Зарим нэг газруудыг тодруулж шинээр малын сэг устгах 2 байгууламжийн барилгын төсөв боловсруулсан. 2013 онд байгууламжийг барих үнийн санал ирүүлэх хүсэлтийн зар тараасан.

Ажлын тайлан урьдчилсан байдлаар (ОРОС) татаж авах

Гүйцэтгэгч: “Байгаль нуурын байгалийн аялал жуулчлалын нийгэмлэг”.

Дуусах хугацаа: 2012 оны 12-р сар.

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд элсэн ороход Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газар олон улсын шалгуурт нийцэж байгаад үнэлгээ хийх.
• олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газрыг оруулах төлөвлөгөө.

Ажил бүрэн хийгдсэн. Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газрын давуу болон сул талуудад дүн шинжилгээ хийсэн. Олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд элсэн орох төлөвлөгөө боловсруулан гаргасан.

Тайлан урьдчилсан байдлаар (RUS) татаж авах

Дархан Цаазат Газрын Үнэлгээний тайлан татаж авах

Аялал жуулчлалаас Дархан Цаазат Газарт үзүүлэх нөлөөллийн талаарх тайлан татаж авах

Аялал жуулчлалын тогтвортой хөгжлийн төлөвлөгөө татаж авах

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны чанарын физик-химийн ба биологийн параметрийн мониторинг хийх ажлын удирдамж болон хэрэгжүүлэх зөвлөмж боловсруулж бэлтгэх
• Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны чанарт уур амьсгалын өөрчлөлтийн ба хүний хүчин зүйлийн нөлөөллийн үнэлгээ

Ажил бүрэн хийгдсэн. 2012 оны усны урсацын улирлын чанартай өөрчлөлт болон усан дахь шимт бодис, хүнд металл, болон ёроолын тундасын харилцан хамаарал. Сэлэнгэ мөрний доод бэлчир дэх мониторингийн хөтөлбөрийн ажлын удирдамж.

Ажлын тайлан (ОРОС) татаж авах

Товч тайлан (ОРОС) татаж авах

Товч тайлан (ENG) татаж авах

Үүнээс гадна байгаль орчны бохирдол ба байгалийн аялал жуулчлалын талаар асуумж боловсруулж жуулчдаас санал асуулга авсан.

Ажлын тайлан (ОРОС) татаж авах

Судалгааны тайлан (ОРОС) татаж авах

Төслийн 2012 оны ажлын төлөвлөгөөний дагуу 17 төрлийн сэдэвт ажлыг  шинжлэх ухаан, боловсролын доорхи байгууллагуудыг оролцуулан хийж гүйцэтгэв. Үүнд:

• Москвагийн улсын Их Сургуулийн газар зүйн танхим, Ус Цаг Уур Орчин Шинжилгээний Хүрээлэн (Улаанбаатар), Монгол улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Геоэкологийн Хүрээлэн(Улаанбаатар), Монгол улсын Усны Судалгаа ба Хөгжлийн Хүрээлэн(Улаанбаатар), ОХУ-ын ШУА-ийн нуур судлалын хүрээлэн (Эрхүү), Эрхүүгийн Их Сургууль, Эрхүүгийн Техникийн Их Сургууль, ОХУ-ын ШУА-ийн Байгалийн Менежментийн Байгаль нуурын Хүрээлэн(Улаан-Үүд), Буриад улсын Их Сургууль(Улаан-Үүд), Буриад улсын Хөдөө Аж Ахуйн Академи(Улаан-Үүд), “Бурприрода” улсын төсвийн байгууллага(Улаан-Үүд), Забайкальскийн Улсын Багшийн Их Сургууль(Чита), Росгидромет Гидрохимийн Хүрээлэн (Дон мөрөн дэх Ростов хот).
• Олон улсын төслүүдийн төв ANO (Москва), монголын усны чуулган-Ус хэлц(Улаанбаатар), Байгаль нуурын байгалийн аялал жуулчлалын нийгэмлэг(Москва), залуучуудын театр (Улаан-Үүд)

2012 онд төсөл хэрэгжүүлэх явцад  усны нөөцийн менежмент, гадаргын болон газрын доорх усны харилцан үйлчлэл, уул уурхай ба аялал жуулчдад биологийн олон янз байдлыг хэвээр хадгалан авч үлдэх, Байгаль нуурын сав газрын халуун цэгүүд, Байгаль нуурын хамгаалалттай газрууд дахь уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчны бохирдол ба аялал жуулчлалын хөгжлийн талаарх мэдээлэл, сурталчилгаа, сургалтын хөтөлбөр боловсруулах ба оролцогч талуудын өөрөө өөртөө хийх үнэлгээ зэрэг чиглэлээр  орос, монголын 13 эксперттэй гэрээ байгуулж ажилласан.

Түүгээрч барахгүй олон улсын 3 эксперттэй(төслийн баримт бичигт тусгагдсаны дагуу) доорхи асуудлаар гэрээ байгуулан ажиллав: Хил Дамнасан Оношлогоо Дүн Шинжилгээг (ХДОДШ) төслийг санхүүжүүлэгч олон улсын байгууллагаас тавьдаг шаардлагын түвшинд бэлэн болгох, Орос, Монгол хоёр улсын хилийн усны талаар олон улсын хамтын ажиллагаанд дүн шинжилгээ хийж, хууль эрх зүй болон институцийн асуудалд оршиж буй цоорхойг илрүүлэх, Гадаргын болон газрын доорх усны харилцан үйчлэл (UNESCO-НҮБ-ын БШУСБ-тай давхар гэрээгээр).

Төсөл нь өөрийн зорилго, үүргийн дагуу олон арга хэмжээнд оролцохын сацуу холбогдох байгууллагуудыг дэмжин ажиллаж ирлээ. 2012 онд төсөл хэрэгжүүлэх нэгжийн ажилтнууд нийт 29 арга хэжмээнд оролцсон байна. Үүнээс гадна хэвлэл мэдээллийн 50 байгууллага төслийн үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл бичиж нийтэлсэн. Оролцсон арга хэмжээнийн жагсаалтыг төслийн вэб хуудаснаас харах боломжтой.

Төслийн вэб хуудас ажиллуулж орос, монгол, англи хэл дээр ажиллуулж мэдээллийг байнга шинэчлэн тавьж байна.

Төслийн эхний жилийн батлагдсан төсөв 1 083.377 ам. доллар. 2012 оны эцэс гэхэд  1,020,937 ам. доллар зарцуулсан ба эхний жилийн төсвийн гүйцэтгэл 94% байна.

Эхлэлийн зөвөлгөөний тайлан(ENG) татаж авах

2012 оны 1-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 2-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 3-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 4-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

• Байгаль нуурын сав газрын ОХУ-ын тал дах ус хуралдах бүсэд байршсан бохирдлын орон нутгийн эх үүсвэрүүдийг олж тогтоох.
• Тэдгээрийн химийн ба биологийн холбогдох өгөгдөхүүн бүхий усны чанарт (гадаргын ба газрын доорх) үзүүлэх нөлөөллийг тогтоох.
• Хэрэгжиж буй болон хэрэгжүүлэхээр төлөвлөгдсөн усны ба ариун цэврийн байгууламжийн төслүүдийг оруулан Сэлэнгийн сав газарт байршсан хотын захиргаадын хэрэгцээг хянан үзэж ангилан шинэчлэх

Сав газрын Оросын хэсгийн халуун цэгүүдийн тайлан (ENG) татаж авах

Сав газрын Монголын хэсгийн халуун цэгүүдийн тайлан (ENG) татаж авах

• Хянан үзсэн ХДОДШ-ний тайланд тусгасан хил дамнасан асуудлыг онцлон үзэж, Байгаль нуурын ус хурах бүсэд дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөөс байгаль орчинд ба нийгэм-эдийн засагт үзүүлж болзошгүй нөлөөлөлтэй хамаарал бүхий өнөөгийн суурь мэдээллийг хянан үзэж, шинжлэн судлах ба нэгтгэн дүгнэх.
• Монгол болон Орос улсын гамшгийн эрсдэлийг бууруулахад чиглэсэн өнөөгийн бодлого, зохицуулалтын хүрээг хянан үзэх ба нэгтгэн дүгнэх
• Байгаль нуурын сав газрын бүсэд дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үзүүлж болзошгүй нөлөөлөлд дасан зохицоход  чиглэсэн засгийн газрын, донор орнуудын, ТББ-ууд ба хувийн секторын холбогдох байгууллагуудын үйл ажиллагааг хянан үзэж, шинжлэн судлах ба нэгтгэн дүгнэх.
• Хянан үзсэн ХДОДШ-ний тайланд тусгасан хил дамнасан асуудлыг онцлон үзэж Байгаль нуурын сав газрын бүсэд уур амьсгалын өөрчлөлтөнд дасан зохицох стратеги үйл ажиллагааны зөвлөмж боловсруулах
• Өнөөгийн мэдээлэлд оршиж буй цоорхойг олж тогтоон цаашид хийх судалгааны жагсаалт гаргаж зөвлөмж боловсруулах
• Холбогдох өгөгдөл/мэдээллийн боломжит эх үүсвэрийг(тайлан, сүүлийн үеийн шинжлэх ухааны материалууд) олж тогтоон зөвлөхийн эцсийн тайланд жагсаалт гаргаж хавсралт хэлбэрээр оруулах
• Холбогдох өгөгдөл/мэдээллийн боломжит эх үүсвэрийг(тайлан, сүүлийн үеийн шинжлэх ухааны материалууд) олж тогтоон зөвлөхийн эцсийн тайланд жагсаалт гаргаж хавсралт хэлбэрээр оруулах
• Хянан үзсэн ХДОДШ-ний баримт бичигт уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаарх хэсгийн агуулгыг чанаржуулахад нэмэр хандив оруулах.

Сав газрын Оросын хэсгийн тайлан (ENG) татаж авах

Сав газрын Монголын хэсгийн тайлан (ENG) татаж авах

Үйл ажиллагааны гол чиглэл:

1.Зорилтот бүлгүүдийн дунд төслийн тухай, ялангуяа байгаль хамгаалах өргөн хүрээний асуудалд чиглэсэн Монгол ба Орос оронд хэрэгжүүлж буй төслийн үйл ажиллагааны талаар шуурхай сурталчилах.  Орон нутгийн түвшинд байгалийн нөөцийг хамгаалахад ба төрийн ба хувийн хэвшлийг үр дүнтэй хамтран ажиллахад чиглэсэн үйл ажиллагааг  олон нийтийг дайчлан өргөнөөр дэмжүүлэх

2. Төслийн мэдээлэл, сурталчилгааны стратегийг цаашид хөгжүүлэн хэрэгжүүлэхэд тохирох хамтрагч байгууллагуудыг олж тогтоох.

3.Төслийн үйл ажиллагааны тухай мөн хамтрагч талуудад өгч буй боломж ба олон нийтээс оруулах хувь нэмрийн талаар мэдээлэл өгч вэб хуудсыг байнга шинэчилж байх.

4.Хил дамнасан биологийн олон янз байдлын талаар мөн олон нийтийн сурталчилгааг хөгжүүлэхэд чиглэсэн боловсрол ба мэдээлэл харилцааны материал боловсруулж солилцох зорилготой Биологийн олон янз байдлыг хамгаалдаг буюу  хамаарал бүхий үйл ажиллагаа Орос ба Монголд эрхэлдэг байгууллагуудын сүлжээ байгуулах.

5. Сургуульд зориулсан нийтлэг хөтөлбөр ба хүүхдэд чиглэсэн өөр бусад үйл ажиллагаа хамарсан аль болох өргөн цар хүрээ бүхий арга зүй, техникт суурилсан олон нийтийн мэдээлэл сурталчилгааны үйл ажиллагааг нэмэгдүүлэх.

Ажлын тайлан (ENG) татаж авах

Судалгааны асуумж (ENG) татаж авах

http://baikal.iwlearn.org/mn/tenders-1/RFQ_EMO_2013-035%2020-Mar-2013%20Shoreline%20cleanup%20of%20Baikal-%20Selenga%20-Russia.pdf/view?set_language=mn

https://www.facebook.com/SaveBaikal, http://www.savebaikal.com/

БНБуриад Улсын Баргуужин дүүргийн Холодянки сууринд жил бүр зохиогддог “Байгаль нуурын цэвэр мөс–2013” ухуулга-сурталчилгааны 2 дах ажил 4-р сарын 6-ны өдөр хаалтаа хийв. Энэхүү үйл ажиллагаанд зөвхөн Улаан-Үд хотоос төдийгүй мөн Москва зэрэг өөр хотуудаас төрөл бүрийн мэргэжил, насны 50 гаруй сайн дурын ажилтнууд ирж дэмжин оролцсон юм. Тэд хамтдаа 40 гаруй шуудай хог, хаягдал (тус бүр 120 литрийн багтаамж бүхий) түүж дахин боловсруулалтанд тушаасан байна. Арга хэмжээнд ирсэн зочид болон оролцогчдын дунд ухуулан таниулах ярилцлага хийж хог, хаягдлыг ангилан цуглуулах болон хаягдалтай хэрхэн харьцах тухай мэдээлэл бүхий материал тараав.

БНБУ-ын Прибайкальск дүүргийн Безымянный тохойн нутагт 7-р сарын 15-наас 8-р сарын 15 өдөр хүртэл Байгаль нуурын Эргийн Албаны сайн дурын ажилтнууд байрлан ажиллав. 2013.

2 ээлжээр ажилласан лагерийн үйл ажилагаанд Москва, Санкт-Петербург, Доод Новгород, Уулын Алтайск, Новосибирск, Тверь, Ижевск, Ростов-на-Дону, Эрхүү, Улаан-Үдэ, Томск, Первоуральск, Уссурийск, Сахалины арлууд, Владивосток, болон Монреаль, Канад; Талин, Эстони ба Париж зэрэг хотуудаас 100 гаруй сайн дурынхан оролцсон байна.

Сайн дурын үндсэн ажилтнуудаас гадна Байгаль Нуурын Эргийн Албатай “Магистраль 110” төслийн оролцогчид болон Москвагийн Их Сургуулийн оюутнууд нэгдэн ажилласан юм.

Прибайкальск дүүргийн Горячинск тосгоноос Катково тосгон хүртэлх ТХГН-ийн болон аялал жуулчлал, наран шарлагын 25 км нутаг дэвсгэр хамарсан газар Эргийн Алба ажиллаа. Сайн дурын ажилтнууд өдөр бүр эрэг орчмыг харуулдаж, цэвэрлэгээ хийж, хаягдалтай харьцах арга зүй болон байгаль дээр галын аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах талаар ухуулга, сурталчилгааны ажил явуулж байв.

Энэ улиралд нийтдээ тус бүр нь 120 литр 1 386 шуудай хог хаягдал, үүнээс 321 нь шил, 146 төмөр, 203 хуванцар ба 716 шуудай ялгаагүй хог хаягдал түүсэн байна. Сайн дурын ажилтнууд он удаан жил болсон янз бүрийн хэмжээ ба гүн бүхий 300 гаруй цэгээс ихэнх хог хаягдлыг ухаж гаргасан тухай Байгаль Нуурын Эргийн Албаны удирдлагуудын цохон тэмдэглэв.

”Сэлэнгэ мөрний цэвэр эрэг” цэвэрлэгээний ажил 8-р сарын 5 –ны өдөр Улаан-Үд хотын усан боомтонд эхлэв. Үйл ажиллагаанд бүх Орос улсаас 45 гаруй хүн оролцсон ба Байгаль Нуурын Эргийн Алба, Байгаль нуурыг хадгалж үлдээх ажлыг дэмжих Сан, Бурприрода, хотын Захиргаа зэрэг байгууллагууд оролцов. Цэвэрлэгээг Сэлэнгэ мөрний эргийн хоёр талд, баруун эрэг дээр төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн орчимд, зүүн эрэгт Степная цутгал голын ойр орчимд хийв. Хогийг ялган түүсэн ба ихэнх хувийг шил болон хуванцар эзлэж байв. Нийт 160 гаруй шуудай(1 тонн гаруй) хог түүсэн байна. Хог цэвэрлэхээс гадна оршин суугчдын дунд байгалийг хэрхэн зүй зохистой ашиглах болон хог хаягдлыг хаях аргын талаар сэнхрүүлэн сурталчилав.

Эцэст нь“Цэвэр Ольхон арал” 2 өдрийн кампанит ажлаар 9-р сарын 14-15 өдрүүдэд бүх Оросын “Хийцгээе!“ кампанит ажлын хүрээнд явагдсан Байгаль нуурыг хадгалан үлдээе” төслийн 2013 оны улирлын ажил өндөрлөв. Арга хэмжээнд Орос улсаас (Москва, Эрхүү, Улаан-Үдэ (бүртгүүлсэн сайн дурынхан ба Ангарск хотын МБОУ СОШ № 46-р сургуулийн сурагчид) болон Испани, Итали, Франц, Бельги болон АНУ-аас 100 гаруй сайн дурын ажилтнууд оролцов. Арга хэмжээг Прибайкальск Байгалийн Цогцолбор Газрын болон Хужир тосгоны захиргаадын дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулсан болно.

Шил, хуванцар болон төмөр гэсэн уламжлалт ангиллаар нийт 3 Тонн хог хаягдал түүв. Хогийг 4 кв. км газар нутгаас түүсэн байна.