Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Геомэдээллийн иж бүрэн систем “тодотгогч мэдээллийн сантай таарах ARCGIS-д суурилсан  Сэлэнгэ мөрний сав газрын программ хангамж"
• Сэлэнгэ мөрний сав газрын түүхэн хугацаанд хэмжигдсэн бохирдлын агууламж.

• Москвагийн Их Сургуулийн 2011-2012 онд хийсэн экспедицийн багаас (усны урсацын тодорхойлолт, тундас ба жижиг биетээр ачаалагдсан байдал, Сэлэнгийн сав газрын химийн элементууд) гаргасан мэдээлэлд үндэслэн ажиглалтын хугацаан дахь Сэлэнгэ мөрний сав газрын системийн өнөөгийн төлөв байдлын (бохирдлын агууламж) газрын зургийн иж бүрдэл

Ажил бүрэн хийгдсэн. ARCGIS мэдээллийн сан байгуулж төслийн менежментийн нэгжид танилцуулсан.

Ажлын тайлан (ОРОС) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Росгидромет, Гидрохимийн Хүрээлэн (ОХУ) ба Цаг Уур Орчин Шинжилгээний Хүрээлэн (Монгол улс). Дуусах хугацаа: 2012 оны 12 дугаар сар.

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Чанарын системийн дүн шинжилгээний нэгдсэн (Монгол улстай) арга зүй.

• Орос ба Монгол улс дахь Сэлэнгэ мөрний сав газрын мониторингийн явуулын ба суурин лабораторын физик-химийн анализ хийх арга зүйн жагсаалт ба техникийн багаж хэрэгсэл.
• Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны чанарын мониторингийн уялдуулсан хөтөлбөр.

Өнөөгийн байдлаар Байгаль нуурын сав газрын гадаргын усны чанарын мониторингийн хөтөлбөрийг (ОХУ-ын Гидрохимийн Хүрээлэнгийн боловсруулсан) монголын талтай хэлэлцэж байна.

Ажлын тайлан (ОРОС) - ОХУ  татаж авах

Ажлы тайлан (ОРОС) - Монгол улс татаж авах

Усны чанарын мониторингийн уялдуулсан хөтөлбөрийн төслийг (ОРОС) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Эрхүүгийн Улсын Их Сургууль.

Ажил дуусах хугацаа: 2012 оны 11-р сарын 25 өдөр.

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Сэлэнгэ мөрний доод бэлчир дэх бентос бүсийн гидрологийн, гидрохимийн, микробиологийн, гидробиологийн болон загас судлалын  индикаторууд
• Ёроолын микроорганизмаар хооллогч уугуул болон нутагшуулсан загасны тоо толгойн индикатор ба бентос бүсийн бүтцэд үзүүлж буй нөлөөлөллийн үнэлгээ.

Ажил бүрэн хийгдсэн. Ёроолын микроорганизмаар хооллогч ихэнх загаснуудын  тэжээлийг судлан шинжилсэн, тэдний бентос микроорганизмын бүтцэд үзүүлж буй нөлөөллийг тооцоолсон. Ёроолын амьтны аймгийн уугуул болон Амар мөрний булуу цагаан загас, зоодой загас ба Амар мөрний сахалт загаснууд зэрэг нутагшуулсан төрөл зүйлд ямар нэгэн онцгой нөлөөлөл илрээгүй.

Үүний сацуу бүх насны ротана-головешки (Amur sleeper) загас намар цагт ёроолын бүх микроорганизмыг идэж зообентосын микроорганизмд мэдэгдэхүйц нөлөөлж байгаа нь тогтоогдсон. Энэ үзэгдлийг шалгах зөвлөмж гарсан.

Эцсийн тайлан (ОРОС) татаж авах

Нэгдсэн тайлан (ОРОС) татаж авах

Нэгдсэн тайлан (ENG) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Буриад улсын (Улаан-Үүд) байгалийн нөөцийн яамны “Бурприрода” улсын төсөвт байгууллага, Усны нөөц ба ус ашиглалтын хэлтэс Геоэкологийн Хүрээлэн (Монгол улс).

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• мэдээллийн сангийн мэдээллийн бүтэц ба мэдээллийн эх үүсвэрийн жагсаалт, экологийн мэдээллийг цуглуулах, хадгалах ба ашиглахад зориулсан компьютерийн программ хангамж.
• Байгаль нуурын мэдээллийн төвийн мэдээллийн үйл ажиллагааны төрөл, ба технологийн бүтэц.
• Үйл ажиллагааны цар хүрээ ба оролцогчдын чадварын түвшин (байгууллагууд, тэдгээрийн мэдээлэл ба хэрэглэгчид).

Байгаль нуурын мэдээллийн төвийг байгуулахад оролцож буй байгууллагуудын хооронд хийх гэрээний төсөл боловсруулж бэлэн болгосон. Одоогоор зөвшилцөх үйл явц өрнөж байна.

ОХУ-д зориулсан Байгаль нуурын МТ-ийн концепци (ОРОС) татаж авах

Монгол улсад зориулсан Байгаль нуурын МТ-ийн концепци(ENG) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Байгаль нуурын олон улсын сайн дурын бүлэг,      "Байгаль нуурыг хамгаалцгаая" төсөл, залуучуудын театр.

Дуусах хугацаа: 2012 оны хавар-зун

Ажил бүрэн хийгдсэн. Төслөөс Байгаль нуурын олон улсын сайн дурын бүлгийн ажлыг дэмжиж ажиллав. Нуурын эрэг орчим болон мөсийг хог хаягдлаас цэвэрлэх өвлийн үйл ажиллагааг зохион байгуулсан юм. Уда голын эрэг орчмыг цэвэрлэх үйл ажиллагааг хотын захиргаа болон оршин суугчидтай хамтран зохион байгуулав. Сайн дурынхны зун хийсэн цэвэрлэгээний үеэр 450 гарй Тонн хог хаягдлыг нуурын эрэг дагуух 25км зайнаас түүсэн байна.

Үйл ажиллагаанд 100 гаруй сайн дурынхан оролцсон юм.

Ажлын тайлан (RUS) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Монголын Усны Форум- Ус хэлц; Хатгал тосгоны “Домогт Далай” байгаль орчны ТББ.

Дуусах хугацаа: 2012 оны 9-р сар.

Ажил бүрэн дууссан. Хөвсгөл далайн Хатгал тосгоны эрэг орчмын хог хаягдлыг цэвэрлэх ажлыг тосгоны захиргаа болон сургуулийн хүүхдүүд хамтран зохион байгуулав.

Нуурын эрэг орчмыг бохирдлоос хамгаалах зорилгоор усны ариун цэврийн бүсийг байгуулсан юм. Арга хэмжээний талаар хэвлэл мэдээллээр өргөн нийтлэгдсэн.

Ажлын тайлан (ENG) татаж авах

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан. 2015 он хүртэлх экологийн боловсролыг сургуулийн өмнөх, сургуулийн болон дээд сургуулийн түвшинд сайжруулах үйл ажиллагааны үе шатыг нарийвчлан боловсруулж гаргасан. Ажлын үр дүнг Байгаль нуурын дүүргүүдэд танилцуулж давтан хэрэгжүүлэх зөвлөмж өгсөн.

Эцсийн тайлан (RUS) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Забайкальск мужийн Улсын Багшийн Их Сургууль

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан: экологи ба тогтвортой хөгжлийн салбарт захиргааны ажилтнуудын эрх мэдлийг өргөжүүлэх концепци болон гарын авлага боловсруулж бэлэн болгосон. Энэ ажлыг  Байгаль нуурын дүүрэгт танилцуулж давтан хэрэгжүүлэх талаар зөвөлсөн.

Боловсруулсан хөтөлбөр татаж авах (RUS)

2012 оны эцсийн бүтээгдэхүүн:

Ажил бүрэн дууссан. 2015 он хүртэлх экологийн боловсролыг сургуулийн өмнөх, сургуулийн болон дээд сургуулийн түвшинд сайжруулах үйл ажиллгааны үе шатыг нарийвчлан боловсруулж гаргасан.

Боловсруулсан төлөвлөгөөг (RUS) татаж авах

Гүйцэтгэгч: Буриад улсын Хөдөө Аж Ахуйн Академи.

Ажил дуусах хугацаа: 2012 оны 11-р сар

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Буриад улсын Баргуужин ба Курумкан дүүргүүдэд малын сэг зэм устгах газруудын тооллого хийж тэдгээрийн экологи ба микробиологийн нөхцөл байдалд үнэлгээ өгөх.
• Өнөөгийн тэргүүн туршлагыг ашиглан шаардлага хангахгүй байгаа малын сэг устгах газруудыг татан буулгах технологид үнэлгээ хийх.
• Боом өвчнийг дэгдэхэд хүргэж байгаа малын сэг зэм устгах одоогийн арга ажиллагааг сайжруулах арга замыг боловсруулах.

Ажлыг бүрэн хийж дуусгасан. Байгаль нуурын сав газрын хил дамнасан газар нутгийн (Буриад улс, Забайкальски Край, Монгол улс) боом өвчний дэгдэлтэнд дүн шинжилгээ хийж хянан үзэж эмхэтгэн нэгтгэв. Баргуужин ба Курумкан дүүргүүд дэх одоо байгаа малын сэг төвлөрүүлэх цэгүүдэд тооллого хийж газрын зурагт буулгасан. Шаардлага хангахгүй байгаа малын сэг устгах газруудыг татан буулгах технологид үнэлгээ хийсэн.

Зарим нэг газруудыг тодруулж шинээр малын сэг устгах 2 байгууламжийн барилгын төсөв боловсруулсан. 2013 онд байгууламжийг барих үнийн санал ирүүлэх хүсэлтийн зар тараасан.

Ажлын тайлан урьдчилсан байдлаар (ОРОС) татаж авах

Гүйцэтгэгч: “Байгаль нуурын байгалийн аялал жуулчлалын нийгэмлэг”.

Дуусах хугацаа: 2012 оны 12-р сар.

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд элсэн ороход Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газар олон улсын шалгуурт нийцэж байгаад үнэлгээ хийх.
• олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газрыг оруулах төлөвлөгөө.

Ажил бүрэн хийгдсэн. Байгаль нуурын Биосферийн Нөөц Газрын давуу болон сул талуудад дүн шинжилгээ хийсэн. Олон улсын байгалийн аялал жуулчлалын сүлжээнд элсэн орох төлөвлөгөө боловсруулан гаргасан.

Тайлан урьдчилсан байдлаар (RUS) татаж авах

Дархан Цаазат Газрын Үнэлгээний тайлан татаж авах

Аялал жуулчлалаас Дархан Цаазат Газарт үзүүлэх нөлөөллийн талаарх тайлан татаж авах

Аялал жуулчлалын тогтвортой хөгжлийн төлөвлөгөө татаж авах

Эцсийн бүтээгдэхүүн:

• Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны чанарын физик-химийн ба биологийн параметрийн мониторинг хийх ажлын удирдамж болон хэрэгжүүлэх зөвлөмж боловсруулж бэлтгэх
• Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны чанарт уур амьсгалын өөрчлөлтийн ба хүний хүчин зүйлийн нөлөөллийн үнэлгээ

Ажил бүрэн хийгдсэн. 2012 оны усны урсацын улирлын чанартай өөрчлөлт болон усан дахь шимт бодис, хүнд металл, болон ёроолын тундасын харилцан хамаарал. Сэлэнгэ мөрний доод бэлчир дэх мониторингийн хөтөлбөрийн ажлын удирдамж.

Ажлын тайлан (ОРОС) татаж авах

Товч тайлан (ОРОС) татаж авах

Товч тайлан (ENG) татаж авах

Үүнээс гадна байгаль орчны бохирдол ба байгалийн аялал жуулчлалын талаар асуумж боловсруулж жуулчдаас санал асуулга авсан.

Ажлын тайлан (ОРОС) татаж авах

Судалгааны тайлан (ОРОС) татаж авах

Төслийн 2012 оны ажлын төлөвлөгөөний дагуу 17 төрлийн сэдэвт ажлыг  шинжлэх ухаан, боловсролын доорхи байгууллагуудыг оролцуулан хийж гүйцэтгэв. Үүнд:

• Москвагийн улсын Их Сургуулийн газар зүйн танхим, Ус Цаг Уур Орчин Шинжилгээний Хүрээлэн (Улаанбаатар), Монгол улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Геоэкологийн Хүрээлэн(Улаанбаатар), Монгол улсын Усны Судалгаа ба Хөгжлийн Хүрээлэн(Улаанбаатар), ОХУ-ын ШУА-ийн нуур судлалын хүрээлэн (Эрхүү), Эрхүүгийн Их Сургууль, Эрхүүгийн Техникийн Их Сургууль, ОХУ-ын ШУА-ийн Байгалийн Менежментийн Байгаль нуурын Хүрээлэн(Улаан-Үүд), Буриад улсын Их Сургууль(Улаан-Үүд), Буриад улсын Хөдөө Аж Ахуйн Академи(Улаан-Үүд), “Бурприрода” улсын төсвийн байгууллага(Улаан-Үүд), Забайкальскийн Улсын Багшийн Их Сургууль(Чита), Росгидромет Гидрохимийн Хүрээлэн (Дон мөрөн дэх Ростов хот).
• Олон улсын төслүүдийн төв ANO (Москва), монголын усны чуулган-Ус хэлц(Улаанбаатар), Байгаль нуурын байгалийн аялал жуулчлалын нийгэмлэг(Москва), залуучуудын театр (Улаан-Үүд)

2012 онд төсөл хэрэгжүүлэх явцад  усны нөөцийн менежмент, гадаргын болон газрын доорх усны харилцан үйлчлэл, уул уурхай ба аялал жуулчдад биологийн олон янз байдлыг хэвээр хадгалан авч үлдэх, Байгаль нуурын сав газрын халуун цэгүүд, Байгаль нуурын хамгаалалттай газрууд дахь уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчны бохирдол ба аялал жуулчлалын хөгжлийн талаарх мэдээлэл, сурталчилгаа, сургалтын хөтөлбөр боловсруулах ба оролцогч талуудын өөрөө өөртөө хийх үнэлгээ зэрэг чиглэлээр  орос, монголын 13 эксперттэй гэрээ байгуулж ажилласан.

Түүгээрч барахгүй олон улсын 3 эксперттэй(төслийн баримт бичигт тусгагдсаны дагуу) доорхи асуудлаар гэрээ байгуулан ажиллав: Хил Дамнасан Оношлогоо Дүн Шинжилгээг (ХДОДШ) төслийг санхүүжүүлэгч олон улсын байгууллагаас тавьдаг шаардлагын түвшинд бэлэн болгох, Орос, Монгол хоёр улсын хилийн усны талаар олон улсын хамтын ажиллагаанд дүн шинжилгээ хийж, хууль эрх зүй болон институцийн асуудалд оршиж буй цоорхойг илрүүлэх, Гадаргын болон газрын доорх усны харилцан үйчлэл (UNESCO-НҮБ-ын БШУСБ-тай давхар гэрээгээр).

Төсөл нь өөрийн зорилго, үүргийн дагуу олон арга хэмжээнд оролцохын сацуу холбогдох байгууллагуудыг дэмжин ажиллаж ирлээ. 2012 онд төсөл хэрэгжүүлэх нэгжийн ажилтнууд нийт 29 арга хэжмээнд оролцсон байна. Үүнээс гадна хэвлэл мэдээллийн 50 байгууллага төслийн үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл бичиж нийтэлсэн. Оролцсон арга хэмжээнийн жагсаалтыг төслийн вэб хуудаснаас харах боломжтой.

Төслийн вэб хуудас ажиллуулж орос, монгол, англи хэл дээр ажиллуулж мэдээллийг байнга шинэчлэн тавьж байна.

Төслийн эхний жилийн батлагдсан төсөв 1 083.377 ам. доллар. 2012 оны эцэс гэхэд  1,020,937 ам. доллар зарцуулсан ба эхний жилийн төсвийн гүйцэтгэл 94% байна.

Эхлэлийн зөвөлгөөний тайлан(ENG) татаж авах

2012 оны 1-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 2-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 3-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

2012 оны 4-р улирлын явцын тайлан(RUS) татаж авах

• Байгаль нуурын сав газрын ОХУ-ын тал дах ус хуралдах бүсэд байршсан бохирдлын орон нутгийн эх үүсвэрүүдийг олж тогтоох.
• Тэдгээрийн химийн ба биологийн холбогдох өгөгдөхүүн бүхий усны чанарт (гадаргын ба газрын доорх) үзүүлэх нөлөөллийг тогтоох.
• Хэрэгжиж буй болон хэрэгжүүлэхээр төлөвлөгдсөн усны ба ариун цэврийн байгууламжийн төслүүдийг оруулан Сэлэнгийн сав газарт байршсан хотын захиргаадын хэрэгцээг хянан үзэж ангилан шинэчлэх

Сав газрын Оросын хэсгийн халуун цэгүүдийн тайлан (ENG) татаж авах

Сав газрын Монголын хэсгийн халуун цэгүүдийн тайлан (ENG) татаж авах